موضوعات مقالات و منابع کنکور کارشناسی ارشد حسابداری

هزينه يابي برمبناي فعاليت

E.B. Deakin

ترجمه: دكتررضانظري

در بحث و گفتگوهاي مديران به و مديران به منظور تصميم گيري همواره براهميت ارقام صحيح در موردهزينه هاي توليدو بازاريابي تاكيد مي شود. اطلاعات و ارقام مربوط به بهاي تمام شده محصولات و خدمات ارائه شده، باتوجه به نحوه تخصيص هزينه هاي سربار به محصولات و خدمات مي تواند به طور چشمگيري متفاوت باشد . يكي ازوظايف مهم و مشكل حسابداري در محاسبه و ارائه اطلاعات بهاي تمام شده صحيح، در رابطه با تخصيص هزينه هاي سربار است.

روشهاي تخصيص هزينه هاي سربار:

در اين قسمت موضوع سرشكن كردن هزينه هاي غيرمستقيم (سربار) به محصولات توليدي كه موضوع هزينه يابي مي باشند، مور بحث قرار مي گيرد. محصول مي تواند كالا نظير اتومبيل يا خدمات نظير بخش راديولوژي در بيمارستان باشد . هزينه هاي غيرمستقيم هزينه هايي است كه نمي توان آنها را به طور مستقيم به محصولي معين ارتباط داد.هزينه هاي غيرمستقيم مي تواند هزينه هاي سربار واقع شده براي توليد يك كالا يا بازاريابي يك محصول باشد .برخلاف مواد مستقيم و دستمزد مستقيم كه مي توان آنها را به طور مستقيم به يك محصول خاص ارتباط دادو رديابي كرد، هزينه هاي غيرمستقيم بايد به محصولات سرشكن شوند . تخصيص و سرشكن كردن هزينه ها تاحد زياد و دراكثر موارد اختياري و قضاوتي است.هزينه هاي سربار ابتدا به مراكز توليدي و خدماتي تخصيص مي يابند و سپس هزينه هاي گردآوري شده درمراكز هزينه، به محصولات سرشكن مي شوند. در مباحث جذب سربار از نر خ جذب سربار از پيش تعيين شده استفاده ميشود. بكارگيري نرخ جذب سربار از پيش تعيين شده منجر به اضافه باكسر جذب سربار ميشود.در صورتي كه يك شركت، توليدكننده بيش از يك نوع كالا يا ارائه كننده بيش از يك نوع خدمات باشد،روشي وجود ندارد كه تعيين كننده بهاي تمام شده دقيق و صحيح توليدات و خدمات باشد . بنابراين،هزينه هايي كه طي يك دوره واقع مي شود بايد بين انواع محصولات توليدشده با خدمات ارائه شده سرشكن شود.تخصيص كلي سربا ر: ساده ترين روش سرشكن كردن و تخصيص هزينه هاي سربار، تخصيص كلي سرباراست. در اين روش، كل مجمو عه فعاليتها، يك مركز هزينه تلفي مي شود و فقط از يك نرخ جذب سربار بر اي سرشكن كردن سربار به محصولات يا خدمات تمامي دواير مجموعه فعاليت استفاده مي شود. مجموعه فعاليت ميتواند شامل كارخانه، بيمارستان، دانشگاه، بخشهاي مختلف دواير باشد . به هرحال، در اين روش فقط ازيك نرخ كلي براي تمامي دواير استفاده ميشود.نرخ كلي جذب سربا ر  به مفهوم استفاده از يك مبناي فعاليت براي سرشكن كردن هزينه هاست . استفادهاز نرخ كلي جذب سربار موجب مي شود كه هزينه يابي و قيمت گذاري محصولات به نحو صحيح صورت نگيرد .زيرا از يك طرف بخشي از هزينه هاي سربار به محصولاتي تخصيص مييابد كه به كارگيري مبناي مورداستفاده براي جذب سربار، نسبت به آنها مناسب نيست و از طرف ديگر دواير مختلف به يك نسبت از يكديگراستفاده نميكنند.در اين روش حسابداري سربار بسيار ساده است . تمامي هزينه هاي سربار در يك حساب ، بدون توجه به دايره يا فعاليتي كه موجب هزينه بوده است، ثبت مي شود و از يك نرخ جذب سربار براي تخصيص سربار به محصولات استفاده مي شود. شركتهايي كه از نرخ كلي جذب سربار استفاده مي كنند معمولاً براي سرشكن كردن هزينه هاي سربار از حجم فعاليت برحسب ساعتهاي كار مستقيم يا ساعتهاي كار ماشين يا هزينه موادمستقيم، استفاده ميكنند.استفاده از يك نرخ كلي جذب سربار در سازمانهايي كه فقط داراي دواير معدودي مي باشند و تنوع محصول ندارند ممكن است توجيه پذير باشد . زيرا چنانچه از نرخهاي متعدد براي جذب سربار استفاده شود با نتيجه حاصل از به كارگيري نرخ كلي جذب سربار چندان تفاوتي نخواهد داشت.گردآوري و تخصيص هزينه ها برحسب دواير: در اين شيوه هر دايره به عنوان يك مركز هزينه تلقي ميشود. و براي هر دايره يك نرخ جذب سربار جداگانه محاسبه مي شود. درحالي كه درروش تخصيص كلي سربار تمامي مجموعه فعاليتها يك مركز هزينه مي شود، در روش تخصيص هزينه ها برحسب دواير، هر دايره يك مركز هزينه محسوب خواهد شد و براي آن نرخ جذب سربار جداگانه اي محاسبه مي شود . هرچه تعداد دواير يك شركت بيشتر باشد تعداد مراكز هزينه آن بيشتر و در نتيجه تعداد نرخهاي جذب سربار كه بايد محاسبه شود بيشتر خواهد بود.اطلاعات ساده مندرج در جدول شماره 1 تفاوت ميان نرخهاي جذب سربارنرخ كلي جذب سربار ونرخهاي جذب سربار برحسب دواير و تاثير آنها را بر بهاي تمام شده توليدات نشان مي دهد.جدول شماره 1 تفاوت ميان روشهاي جذب سربارنرخ جذب سربار برحسب دواير نرخ كلي جذب سرباردايره مونتاژ دايره تكميل

000 ر 210 ر 33 000 ر 200 ر 16 سربار بودجه (پيش بيني) شده ريال 000 ر 010 ر 17

6640 4500 كار ماشين ساعت 2140

5000 3600 نرخ جذب سربار براي هر ساعت/ ريال 7950ريال

سربار جذب شده براي سفارش شماره 1

63600 (8× دايره مونتاژ ( 7950

7200 (2× دايره تكميل ( 3600

50000 (8+2)( جمع دواير ( 5000

50000 جمع 70800

 (ABC) هزينه يابي برمبناي فعاليت

هزينه يابي برمبناي فعاليت نوعي روش هزينه يابي است كه در آن هزينه ها ابتدا به فعاليتها تخصيص مي يابد وسپس هزينه هاي گردآوري شده با توجه به استفاده هر محصول از فعاليتها، به محصولات سرشكن مي شود .هزينه يابي برمبناي فعاليت مبتني بر مفهوم مصرف فعاليتها توسط محصولا ت  و مصرف منابع توسط فعاليتها  است.چنانچه مديريت شركتي بخواهد محصولات توليدي وي قابل رقابت با محصولات مشابه باشد لازم است بداندكه:

-1 چه فعاليتهايي در توليد يا ارائه خدمات نقش دارند.

-2 هزينه فعاليتهاي مزبور چيست.

مديران به منظور كاهش بهاي تمام شده محصولات، احتمالاً بايد فعاليتهايي را كه در توليد محصول نقشدارند تغيير دهند . كاهش هزينه ها به گونه اي كه توليد اقتصادي و كارآمد باشد احتمالاً ايجاب مي كند كه مديران توليد، بازاريابي، مالي، مهندسي و ساير افراد مرتبط، تمامي فعاليتهاي موثر در توليد محصول رابررسي و مشخص كنند كه فعاليتهاي مختلفت چگونه بايد صورت گيرد تا هزينه ها كاهش يابد.تكامل يافته روش سرشكن كردن و تخصيص هزينه ها برحسب دواير است . برخي معتقدند كه

ABC ، همانگونه كه تخصيص هزينه هاي سربار برحسب دواير تفصيلي تر از روش تخصيص كلي سربار است اظهار ABC نيز تفصيلي تر از تخصيص هزينه ها برحسب دواير است . در مقابل، برخي از طرفداران روش ميدارند كه اين روش كاملاً جديد و براي اداره و مديريت از طريق تاكيد بر فعاليتها است و افراد به جاي بر فعاليتهايي تمركز دارد كه موجد هزينه ABC هزينه ها، فعاليتها را اداره مي كنند. اين گروه معتقدند كه بوده و هزينه آنها بالاست و بايد كارامد شوند و يا تغيير يابند.اطلاعات بيشتري را ارائه مي دهد و به كمك آن بهاي تمام شده ABC برخي ديگر عقيده دارند كه محصولات را بهتر مي توان برآورد كرد كه اين موضوع براي تعيين قيمتهاي فروش بسيار مفيد و موثر است .بايد توجه داشت كه هيچ سيستم هزينه يابي نمي تواند بهاي تمام شده را به طور كاملاً دقيق و صحيح محاسبه و ارائه كند . هزينه هاي سربار شامل هزينه هايي است كه ممكن است مبناي مورد استفاده براي جذب آنها به محصولات، با ماهيت هزينه همخواني نداشته باشد . مثلاً هزينه هاي بازرسي و كنترل كيفيت به ميزان و تعداد بازرسي و نحوه كنترلها بستگي دار د. حال اگر تخصيص هزينه هاي چنين فعاليتي براساس ساعتهاي كار ماشين صورت گيرد، مبنا معقول به نظر نمي رسد. در روشهاي تخصيص كلي و تخصيص برحسب دواير،اطلاعات ABC سرشكن كردن هزينه هاي سربار تا حدود زيادي به طور اختياري صورت مي گيرد . اماصحيحتري را ارائه مي دهد ز يرا مشخص مي شود كه كدام فعاليت موجد هزينه است و هزينه اين گونه فعاليتهابوضوح هزينه هاي انجام فعاليتهايي كه براي توليد كالا يا ارائه خدمات مورد استفاده ABC . تعيين مي شود قرار ميگيرد را شناسايي و اندازهگيري ميكند.شامل موارد زير است: ABC به طورخلاصه مزاياي

كمك در قيمتگذاري بهتر محصولات براي فروش،

كاهش هزينه فعاليتهايي كه هزينه بالايي دارند،

احتمال حذف محصولاتي كه بهاي تمام شده آنها بالاست.

نياز به حمايت كامل از امورمالي است . استقرار يك سيستم بهاي تمام شده جديد ABC براي به كارگيرينياز به همكاري گروهي مد يريت رده بالا، امور مالي، بازاريابي، مهندسي، توليد، خريد و ساير قسمتها دارد .همچنين نياز است به حسابداران در مورد فعاليتهايي كه موجد هزينه ميباشند، آموزشهاي لازم داده شود.هزينه يابي برمبناي فعاليت شامل سه مرحله اقدام به شرح زير است:

شناسايي فعاليتهايي كه منابع را مصرف ميكنند و تخصيص هزينه ها به آن فعاليتها.

محاسبه نرخ هزينه براي هر واحد موجد هزينه  موجد هزينه عاملي است كه پديدآورنده هزينه يك فعاليت است . براي فعاليت خريد مواد اوليه، تعداد سفارشها مي تواند موجد هزينه باشد . يك فعاليت نميتواند موجد هزينه متعدد داشته باشد.

تخصيص هزينه ها به محصولات از طريق ضرب نرخ موجد هزينه در حجم موجد هزينه اي كه به وسيله محصول مصرف شده است.است ABC شناسايي فعاليتهاي مصرف كننده منابع : شناسايي فعاليتها مهمترين مرحله به كارگيريزيرا ايجاب مي كند كه تمامي فعاليتهاي مورد نياز براي توليد محصولات مشخص شود . با توجه به مفهوم فزوني منافع برمخارج، شركتها فقط مهمترين فعاليتها را شناسايي مي كنند. يكي از نكات مهم در هزينه يابيبرمبناي فعاليت آن است كه هزينه ها نه تنها تابع حجم فعاليت بلكه تابع پيچيدگيهاي فرايند توليد نيزهستند.محصولات پيچيده با حجم توليد پايين اغلب نياز به تنظيم بيشتر و دقيقتر ماشين آلات و تجهيزات دارد . درمواردي كه سربار به تناسب حجم توليد جذب مي شود،محصولات با حجم توليد بالا سهم بيشتري ازهزينه هاي سربار را نسبت به محصولات با حجم توليد پايين جذب مي كنند. در چنين مواردي، محصولات باحجم توليد بالا متحمل بخشي ازهزينه هاي محصولات با حجم توليد پايين ميشوند.به طوركلي فعاليت، فرايند يا روشي است كه موجب انجام كار مي شود. جابه جايي قطعات و مواد و كالا،تنظيم ماشين آلات براي توليد، تماس بافروشندگان مواد و كالا و دادن سفارش ، شناسايي جريان توليد،دريافت سفارش از خريداران نمونه هايي از فعاليت است . هزينه يابي برمبناي فعاليت، هزينه ها را به فعاليتهاي مشخص ربط مي دهد و سپس هزينه فعاليتها را به محصولاتي كه از فعاليتها استفاده كرده اند، سرشكن ميكند. در هزينه يابي برمبناي فعاليت هزينه ها برحسب هر موضوع هزينه گردآوري مي شود كه مي تواندهزينه هاي متغير فعاليت يا هزينه هاي ثابت و متغير فعاليت باشد.انتخاب موجد (محركهاي) هزينه: در زير برخي مثالها در موارد انواع محركهاي هزينه كه از سوي شركتهابه كار گرفته مي شود ار ائه شده است . بيشتر موجدهاي هزينه به حجم توليد، فرايند توليد، پيچيدگي فرايندتوليد يا بازاريابي مربوط ميشود.

ساعتهاي كار ماشين،

ساعتهاي كار مستقيم يا دستمزد مستقيم،

مقدار مواداوليه جابه جا شده،

تعداد صفحه هاي تايب شده،

تعداد دفعات تنظيم و راه اندازي ماشين آلات،

ساعتهاي پرواز،

تعداد سفارشهاي خريد،

ساعتهاي بازرسي و كنترل كيفيت،

تعداد قطعه ها در محصول،

مسافت طي شده،

تعداد مشتريان.

محاسبه نرخ هزينه موجد هزينه : به طوركلي نرخهاي از پيش تعيين شده تخصيص هزينه هاي غيرمستقيم (سربار) به محصولات به شرح شكل الف محاسبه ميشود:شكل الف- محاسبه نرخ سربارهزينه هاي غيرمستقيم (برآوردي) = نرخ از پيش تعيين شده جذب هزينههاي سرباربرآورد حجم مبناي تخصيص اين فرمول نسبت به هرگونه هزينه غيرمستقيم اعمال مي شود. شركتهايي كه از نرخهاي جذب سربار برحسب دواير استفاده مي كنند نيز نرخ ها را طبق همين فرمول محاسبه مي كنند . هنگام استفاده از هزينه يابي برمبناي فعاليت ابتدا بايد مفهوم مركز فعاليت  تشريح شود. مركز فعاليت قسمتي از سازمان است كه كاري را انجام مي دهد. براي مثال هزينه هاي تنظيم و راه اندازي ماشين آلات به مركز فعاليتي كه ماشین آلات را تنظيم و راه اندازي ميكند، تخصيص داده ميشود. در هزينه يابي برمبناي فعاليت به جاي نرخ تخصيص هزينه هاي سربار براي هر دايره، نرخ موجد هزينه براي هر مركز فعاليت به طور جداگانه محاسبه مي شود. به عبارت ديگر هر فعاليت داراي مخزن هزينه  مربوط به خود است . نمودار مربوط به فعاليتها و مخزن هزينه ها در شكل ب نشان داده شده است.

 

 

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه 17 خرداد1388ساعت 19:29  توسط محمود محمدیان بیدختی  |